Gdzie powstaje witamina C i co oznacza to pytanie?

Odpowiedź zależy od tego, czy mówimy o organizmach żywych, czy o produkcji na potrzeby przemysłu. Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy, powstaje w komórkach wielu roślin, a także w określonych narządach zwierząt zdolnych do jej syntezy. Człowiek nie wytwarza jej samodzielnie, dlatego musi dostarczać ją z pożywieniem lub, gdy jest to uzasadnione, z suplementami.

Trzecie znaczenie pytania dotyczy fabryk. Kwas askorbinowy produkuje się w zakładach biotechnologicznych i chemicznych, wykorzystując przede wszystkim fermentację surowców cukrowych, a następnie dalsze przekształcenia. Substancja otrzymana przemysłowo jest chemicznie taka sama jak witamina C obecna w owocach i warzywach. Jej pochodzenie nie zmienia tożsamości związku, choć produkt spożywczy może zawierać także inne składniki, na przykład błonnik i polifenole.

Warto więc rozdzielić trzy kwestie: miejsce biosyntezy u roślin, narządy uczestniczące w syntezie u niektórych zwierząt oraz lokalizację i technologię produkcji przemysłowej. Każda z nich opisuje inny proces.

W jakich częściach roślin powstaje witamina C?

Rośliny syntetyzują kwas askorbinowy we własnych komórkach. Występuje on powszechnie w tkankach roślinnych, choć jego ilość zależy od gatunku, części rośliny, warunków wzrostu i przechowywania. Witamina C jest związana między innymi z procesami metabolicznymi i ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym.

Jeden z najlepiej opisanych szlaków biosyntezy roślinnej rozpoczyna się od cukrów. W kolejnych etapach powstają między innymi L-galaktoza oraz L-galaktono-1,4-lakton. Ostatni z tych związków zostaje przekształcony w kwas askorbinowy z udziałem enzymu L-galaktonolaktonowej dehydrogenazy. To wewnętrzny proces komórkowy, a nie wytwarzanie witaminy w jednym, wspólnym dla wszystkich roślin narządzie.

Zobacz także: Jak wprowadzić ekologiczne nawyki do codziennego życia i wspierać zdrowie naturalnymi metodami

W diecie witamina C pochodzi głównie z owoców i warzyw. Jej źródłem są między innymi:

Wybór różnych produktów roślinnych ułatwia urozmaicenie jadłospisu. Zawartość witaminy może jednak zmniejszać się podczas długiego przechowywania i obróbki, dlatego znaczenie ma nie tylko rodzaj produktu, ale również sposób jego przygotowania.

Polecamy również: Korzyści picia naturalnych soków i smoothie z bio składników dla zdrowia i energii

Dlaczego człowiek nie produkuje witaminy C?

Większość badanych gatunków zwierząt potrafi wytwarzać witaminę C z glukozy. U wielu z nich proces zachodzi przede wszystkim w wątrobie, natomiast u części ptaków i gadów synteza odbywa się w nerkach. Zdolność tę utraciły jednak niektóre grupy zwierząt, a do wyjątków należą człowiek, inne naczelne i świnka morska. Nie produkują jej również niektóre gatunki nietoperzy, ryb i ptaków.

U człowieka przyczyną jest nieaktywny gen kodujący enzym oksydazę L-gulono-γ-laktonową, określaną skrótem GULO. U zwierząt, które zachowały zdolność syntezy, enzym ten odpowiada za końcowy etap szlaku prowadzącego do kwasu askorbinowego. Ludzki organizm nie ma sprawnego GULO, dlatego ten etap nie może zostać przeprowadzony.

Szlak zwierzęcy rozpoczyna się od glukozy i obejmuje pochodne kwasu glukuronowego oraz L-gulono-1,4-lakton. Bez aktywnego enzymu GULO proces zostaje przerwany przed powstaniem witaminy C. U ludzi konieczne jest zatem regularne dostarczanie jej z zewnątrz, przede wszystkim wraz z dietą. Suplement nie jest jedynym sposobem jej dostarczenia, a jego stosowanie warto rozpatrywać w kontekście potrzeb i całościowego jadłospisu.

Zobacz także: Jak wybrać naturalne suplementy wspierające zdrowy styl życia

Jak przemysł wytwarza kwas askorbinowy?

Produkcja przemysłowa łączy procesy mikrobiologiczne z etapami chemicznymi. W klasycznym łańcuchu surowcowym wykorzystuje się skrobię, na przykład pochodzącą z kukurydzy lub manioku. Ze skrobi uzyskuje się glukozę, którą przetwarza się następnie w sorbitol. Ten alkohol cukrowy jest ważnym surowcem do dalszej fermentacji.

W uproszczeniu proces obejmuje trzy kluczowe półprodukty: sorbitol, L-sorbozę i kwas 2-keto-L-gulonowy. Sorbitol jest fermentowany do L-sorbozy, a ta podlega kolejnym przekształceniom, prowadzącym do kwasu 2-keto-L-gulonowego. Ostatni z wymienionych związków przekształca się chemicznie w kwas L-askorbinowy.

W jednym z etapów fermentacji sorbitolu może być wykorzystywany mikroorganizm Gluconobacter oxydans. Dalsza fermentacja może przebiegać z udziałem kultury mieszanej. Szczegóły technologii zależą od stosowanego procesu i zakładu, ale ogólna zasada pozostaje podobna: mikroorganizmy pomagają przekształcić surowce cukrowe w związki pośrednie, a następnie etap chemiczny prowadzi do uzyskania witaminy C.

Warto przeczytać: Jak różnorodność kulinarna wspiera zdrowy i ekologiczny styl życia

Fermentacja umożliwia przetwarzanie surowców na dużą skalę, jednak produkcja wymaga również energii i dalszego oczyszczania produktu. Kierunki rozwoju obejmują optymalizację fermentacji, wydajniejsze wykorzystanie skrobi oraz ograniczanie kosztów energii i przetwarzania. Bez porównywalnych danych nie należy jednak zakładać, że każda technologia ma taki sam wpływ na środowisko.

Gdzie znajdują się zakłady produkujące witaminę C?

Głównym współczesnym regionem produkcji przemysłowej witaminy C są Chiny, gdzie działają zakłady wytwarzające ją na dużą skalę. Koncentracja mocy produkcyjnych w jednym regionie może wpływać na dostępność produktu, podaż i ceny, szczególnie gdy uruchamiane są nowe moce albo zmieniają się koszty surowców i energii.

Skalę handlu pokazują dane za 2025 rok: chiński eksport witaminy C i jej pochodnych wyniósł 224 793 tony, wobec 190 582 ton w 2024 roku. Wartości te dotyczą łącznie witaminy C i pochodnych, a niekoniecznie samego czystego kwasu askorbinowego. Są to dane rynkowe odnoszące się do konkretnych lat, nie zaś stała cecha biologiczna ani miara zawartości witaminy w żywności.

Warto przeczytać: Opalanie natryskowe – jak długo się utrzymuje?

Informacja o kraju produkcji nie przesądza sama w sobie o jakości ani o właściwościach chemicznych składnika. W przypadku kwasu askorbinowego znaczenie mają między innymi zgodność z wymaganiami dla danego zastosowania, czystość i kontrola procesu. Niezależnie od tego, czy trafia do żywności, leków czy suplementów, przemysłowy kwas askorbinowy pozostaje tą samą substancją co witamina C występująca naturalnie w produktach roślinnych.

Co warto zapamiętać o pochodzeniu witaminy C?

Witamina C powstaje w komórkach roślin, a u wielu zwierząt jest syntetyzowana głównie w wątrobie lub, u części gatunków, w nerkach. Człowiek nie ma aktywnego enzymu GULO potrzebnego do końcowego etapu zwierzęcego szlaku, dlatego musi pozyskiwać kwas askorbinowy z jedzenia lub suplementów.

Na skalę przemysłową witaminę C wytwarza się z surowców cukrowych, wykorzystując fermentację mikrobiologiczną i przekształcenia chemiczne. Produkcja jest skoncentrowana przede wszystkim w Chinach, ale dane handlowe należy zawsze odczytywać z uwzględnieniem roku i kategorii produktu. Niezależnie od miejsca i sposobu wytworzenia kwas askorbinowy jest tą samą cząsteczką; różnica dotyczy drogi, którą uzyskano składnik.

Wykorzystane materiały